ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

(μια καλοπροαίρετη πρόταση για επανεξέταση του περί παιδείας προγράμματος της ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ)

Μου 'ρχεται συχνά στο νου η παλιά εικόνα των ινδικών πόλεων, με το παλάτι του Μαχαραγιά και την απέραντη έκταση με τις λασποκαλύβες. Η απουσία μεσαίας διαστρωμάτωσης εμφανής. Και δεν βρίσκω άλλο παράδειγμα για ν' αναφερθώ στην εικόνα που εμφανίζει η παιδεία στη χώρα μας. Μια ανώτατη εξειδικευτική εκπαίδευση (υποβαθμισμένη κι' αυτή) και γύρω ένα επίπεδο "παιδείας" που δεν μπορεί να ξεφύγει απ' αυτό που λίαν επιεικώς θα χαρακτηρίζαμε "στοιχειώδες". Αυτός που κραυγαλέα απουσιάζει είναι ο άνθρωπος της μέσης, της γενικής δηλαδή, παιδείας. Κι' όποιος κατέκτησε ένα τέτοιο επίπεδο το κατέκτησε χάρη στη δική του προσωπική προσπάθεια, με την Πολιτεία, όχι απλώς απούσα, αλλά κι' ενάντια, που με το δικό της (αμβλυντικό της ευρυμάθειας) "πρόγραμμα", επιβάλλει την αμορφωσιά και την εξειδίκευση. Είναι ένα "επίτευγμα" της ...περίφημης μεταπολιτευτικής "εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης". Που μαζί, κατέστρεψε και την τεχνική εκπαίδευση. Η κατάργηση των κατώτερων τεχνικών σχολών και η στοίβαξη στο "τριτάξιο" Γυμνάσιο "υποχρεωτικά" όλων, ήταν η λάθος επιλογή. Αντί να προσθέσει η Πολιτεία στις τεχνικές σχολές κάποια "θεωρητικά" μαθήματα με "χαλαρή" απαίτηση από παιδιά που κατά κανόνα "πιάνανε τα χέρια τους" κι' "έκοβε το μυαλό τους" σε πρακτικά ζητήματα, προτίμησε να προσθέσει "μαζικά" έναν μαθητικό πληθυσμό στη μέση εκπαίδευση, (πληθυσμό φύσει αδιάφορο για την κατάκτηση γνώσεων "μέσου" επιπέδου), "χαλαρώνοντας" ποιοτικά τη σχέση και των υπολοίπων μαθητών μ' αυτήν. Παράλληλα, δόθηκε δυσανάλογα (σ' ό,τι αφορά τον κοινωνικά αναγκαίο αριθμό επιστημόνων) μεγάλη σημασία στο ρόλο των ανωτέρων και ανωτάτων σπουδών, δημιουργώντας ένα "Λύκειο" με αποκλειστικό σκοπό την προετοιμασία γι' αυτές. Έτσι, οι μαθητές που αποτύγχαναν στις "Πανελλήνιες" ήσαν "ακαδημαϊκοί πολίτες", κάτοχοι ενός ημιτελούς, ως προς το περιεχόμενο, "τίτλου" και οι απόφοιτοι των Ανωτέρων και Ανωτάτων Ιδρυμάτων εξειδικευμένοι "επιστήμονες", χωρίς κατ' ουσίαν "γενική" παιδεία. Σ' ό,τι αφορά την τεχνική εκπαίδευση, θυμάμαι την διαπίστωση ενός παλαιού εκπαιδευτικού, του τομέα, ανακοινώνοντας σε Υπουργό Παιδείας, που καθυστερημένα διαπίστωσε το κενό, πως ίσως δεν υπάρχει πλέον το απαραίτητο διδακτικό προσωπικό για να την ξαναστήσουμε. Σ' ό,τι αφορά δε την "γενική" Παιδεία, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια, προκειμένου να καταρτισθούν νέα προγράμματα. Για να μιλήσουμε για "πανεπιστημονισμό" με την "αριστοτελική" έννοια του όρου, με την σημερινή διεύρυνση των ορίων του "επιστητού", είναι αδύνατον. Πλην όμως μπορούμε να καθορίσουμε ένα "μέσο" πρόγραμμα σπουδών, οριοθετώντας (εντός του) ό,τι δεν τείνει προς την απόλυτη εξειδίκευση. Και κυρίως να δώσουμε στους νέους ανθρώπους τα απαραίτητα εφόδια για την επόπτευση του ..."δάσους", πριν αποφασίσουν να εντρυφήσουν στο ..."δένδρο", με έμφαση στην έκφραση και στην κοινωνία της γλώσσας, στην αρμονική σχέση σημαίνοντος και σημαινομένου. Κι' αυτό πρέπει να ξεκινήσει από τα νηπιακά χρόνια, οδηγώντας στην φυσική διαστρωμάτωση των επιπέδων γώσης μέσα στην κοινωνία. Αν επιχειρούσαμε να φτιάξουμε ένα προσχέδιο, ίσως θα 'πρεπε να αφαιρέσουμε απ' το "δημοτικό" την "πρώτη" και τη "δευτέρα" και να τις προσθέταμε στο ("τετρατάξιο"πλέον) "νηπιαγωγείο", ώστε μέσα σ' αυτές τις συνθήκες τις προσαρμοσμένες στην πρώιμη παιδικότητα, τα παιδιά να κατακτούσαν μια πρώτη σχέση τόσο με το "κοινωνείν" όσο και με αυτή καθ' αυτή τη γνώση και τη σημασία της. Ακολούθως σ' ένα (επίσης "τετρατάξιο") "Δημοτικό", να οριοθετούσαμε την απαραίτητη "στοιχειώδη" παιδεία, εισάγοντας και την έννοια της "κοινωνικής υπευθυνότητας" με τρόπο που να μην ..."τρομάζει" την παιδική ψυχή, μακρυά από ..."οριζόντιες" λογικές (...) "πειθαρχίας" ανάρμοστης για την τρυφερή αυτή ηλικία. Κι' ακολούθως να ξαναδημιουργούσαμε τις "κατώτερες τεχνικές σχολές", ενισχυμένες με μια "χαλαρής" απαίτησης (ως προς τη σχέση μ'  αυτή των μαθητών) "θεωρητική" γνώση. Και τέλος να επανέφεραμε το "εξατάξιο" Γυμνάσιο, με τον προαναφερθέντα στόχο ενός ικανοποιητικού επιπέδου πολιτών "μέσης" δηλαδή "γενικής" παιδείας, μακρυά από την οποιαδήποτε λογική "εξειδίκευσης", μεταθέτοντας τα όποια "εξειδικευτικά" στοιχεία στις παραπάνω βαθμίδες.

Υ.Γ. Δεν έχει "ιδεολογικό" χαρακτήρα το κείμενο. Αλλά διαπίστωσα, ότι ακόμη και το πρόγραμμα του "Λαϊκού Συνδέσμου" (κι' αυτό δεν αφορά στα αμιγώς "ιδεολογικά" του χαρακτηριστικά), δεν έχει ξεφύγει από τη λογική του μεταπολιτευτικού "σχεδιασμού" σ' ό,τι αφορά τις θεσμοθετημένες βαθμίδες εκπαίδευσης, μέχρι την ανώτερη και ανώτατη παιδεία...

ΟΔΥΣΣΕΥΣ  ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ